Festivalet folklorike shqiptare: Logu i Bjeshkëve, Sofra Dardane & Gjirokastra

Kur në fund të verës nxirren veshjet tradicionale nga arkat, akordohet Çifteli dhe fshatra të tëra nisen drejt maleve ose qyteteve të vjetra prej guri, atëherë në Shqipëri dhe në Kosovë fillon koha më e bukur e vitit: sezoni i festivaleve folklorike. Festivalet folklorike shqiptare janë shumë më tepër se spektakle skenike me ngjyra – ato janë kujtesa e gjallë e një populli që e ka ruajtur identitetin e vet ndër shekuj përmes këngës, valles dhe veshjes. Nga Festivali Folklorik Kombëtar botëror në qytetin prej guri të Gjirokastrës, të mbrojtur nga UNESCO, te gara e bjeshkëve Logu i Bjeshkëve në rajonin e Rugovës, e deri te Sofra Dardane në Kosovë: këtu Krenari, krenaria shqiptare, bëhet e dëgjueshme, e dukshme dhe e prekshme. Në këtë shkrim ju çojmë te festivalet folklorike shqiptare më të rëndësishme, shpjegojmë historinë dhe rëndësinë e tyre dhe tregojmë si mund ta sillni edhe ju ndjenjën e festivalit në shtëpi, me veshje autentike, vegla të punuara me dorë dhe aksesorë tradicionalë.

Çfarë janë festivalet folklorike shqiptare?

Një festival folklorik shqiptar është një tubim publik ku muzika tradicionale, vallet popullore (valle), veshjet tradicionale (veshja kombëtare) dhe kultura e trashëguar gojarisht e një treve të caktuar ose e gjithë botës shqipfolëse paraqiten në një skenë ose në një shesh festivali. Këto festa mbahen nga ansamble amatore, grupe fshati, familje dhe shoqata kulturore – jo nga profesionistë. Pikërisht kjo e bën vlerën e tyre: ajo që shihet këtu, është përcjellë nga gjyshja te mbesa, nga babai te biri.

Folklori shqiptar konsiderohet një nga më të vjetrit dhe më të ruajturit në gjithë Evropën Juglindore. Ai përfshin këngën shumëzërëshe, këngët epike të trimërisë, vallet rrethore dhe një larmi mahnitëse veshjesh rajonale. Festivalet i bashkojnë të gjitha këto brenda pak ditësh dhe në një vend të vetëm. Duke bërë kështu, ato përmbushin njëkohësisht tri detyra: ruajnë trashëgiminë kulturore, krijojnë bashkësi mes brezave dhe forcojnë ndërgjegjen për identitetin e përbashkët të shqiptarëve në të dyja anët e kufijve. Për diasporën në Gjermani, Austri dhe Zvicër këto festa janë veç kësaj një spirancë emocionale – një copë atdhe që festohet edhe nga larg.

Përafërsisht dallohen tri lloje: festivali kombëtar i madh me frymë mbarëkombëtare (para së gjithash Gjirokastra), festat rajonale të maleve, që ndërthurin veshjen, kulturën baritore dhe garën (si Logu i Bjeshkëve), dhe festat tematike kulturore e familjare (si Sofra Dardane). Le t'i shohim me radhë më të rëndësishmet.

Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës

Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës është festivali folklorik më i rëndësishëm i botës shqipfolëse. Ai zhvillohet në qytetin jugor shqiptar të Gjirokastrës – një qytet prej guri me ndikim osman, shtëpitë karakteristike të të cilit prej guri gri janë pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 2005. Skenari i shfaqjeve është tradicionalisht kalaja e Gjirokastrës, një fortesë e fuqishme lart mbi qytet, skena e së cilës nën qiell të hapur numërohet ndër vendet kulturore më atmosferike të Ballkanit.

Historia e festivalit shkon deri në vitin 1968. Që atëherë ai zhvillohet me disa vjet ndërmjet dhe mbledh ansamble nga e gjithë Shqipëria, nga Kosova, nga Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe nga diaspora mbarëbotërore. Ndër dhjetëvjeçarë ai është kthyer në një arkiv të mirëfilltë të kulturës së gjallë: shumë këngë, valle dhe forma veshjesh që gjetkë do të ishin zhdukur prej kohësh, janë dokumentuar dhe interpretuar sërish e sërish këtu. Kush do të përjetojë larminë e folklorit shqiptar në një vend të vetëm, është në vendin e duhur në Gjirokastër.

Muzikalisht rajoni është i famshëm për iso-polifoninë, këngën popullore shumëzërëshe të Shqipërisë së Jugut, e cila është njohur nga UNESCO si trashëgimi kulturore jomateriale e njerëzimit. Këtyre u shtohen vallet rrethore të Labërisë dhe të toskëve, vajtimet e rënda dhe këngët festive të dasmës. Në skenën e kalasë grupet nga fshatra të thella malore alternohen me ansamblet qytetare – secili në veshjen e vet, shpesh të qëndisur madhështisht. Festivali është kështu edhe një panair gjigant veshjesh: nga fustanellat e leshta të bardha të burrave e te jelekët e qëndisur me ar, deri te shamitë e lidhura me mjeshtëri të grave, shihet i gjithë diapazoni i veshjes kombëtare shqiptare.

Për vizitorët Gjirokastra është një përjetim i dyfishtë: festivali në kala dhe qyteti i vjetër poshtë saj, me rrugicat e kalldrëmta, pazarin e vjetër dhe shtëpitë-kulla. Gjirokastra është veç kësaj qyteti i lindjes së shkrimtarit Ismail Kadare, gjë që i jep qytetit një famë letrare shtesë. Një vizitë ndërthur pra muzikën, arkitekturën dhe historinë në një hapësirë tejet të ngushtë.

Logu i Bjeshkëve – festa e bjeshkëve në Rugovë

Ndërsa Gjirokastra është skena e kombit, Logu i Bjeshkëve është festa e maleve. Ajo zhvillohet çdo verë në rajonin spektakolar të Rugovës pranë Pejës në Kosovën perëndimore, e vendosur mes majave të Alpeve Shqiptare (Bjeshkët e Nemuna, „malet e mallkuara"). Emri mund të përkthehet përafërsisht si „festa e bjeshkëve" ose „livadhi i maleve". Që nga fillimi i viteve 2000 Logu i Bjeshkëve është kthyer në një nga ngjarjet verore më të dashura të Kosovës dhe tërheq çdo vit dhjetëra mijëra vizitorë lart në lartësi.

Zemra e saj është një përzierje feste popullore, gare veshjesh e bukurie dhe kulture bjeshkatare. Vajza të reja nga rajoni dhe nga diaspora paraqiten në veshje tradicionale madhështore dhe vlerësohen jo vetëm për pamjen, por edhe për njohuritë e tyre mbi gjuhën, zakonet dhe traditën – zgjedhja e Miss Bjeshkët e Nemuna është menduar qëllimisht si një kremtim i trashëgimisë kulturore, jo si një pistë e thjeshtë defilimi. Rreth garës ka koncerte me Çifteli dhe Lahuta, valle rrethore, gara kalorësiake, mjeljen dhe bërjen e djathit në mënyrën tradicionale si dhe stenda me produkte malore si mjaltë, djathë dhe artikuj leshi.

Pikërisht kjo lidhje me kulturën baritore dhe bjeshkatare e bën Logu i Bjeshkëve kaq të veçantë. Rugova ka qenë ndër shekuj vend bariu; familje të tëra ngjiteshin verës me tufat e tyre në kullotat e larta. Festivali e mban gjallë këtë mënyrë jetese dhe e kremton – me pantofla leshi në këmbë, batanije të endura me dorë dhe muzikën e lashtë të barinjve. Për shumë kosovarë nga diaspora ngjitja në festë është një ritual vjetor: një kthim te rrënjët, i lidhur me ecje malore, takime familjare dhe krenari për prejardhjen e vet.

Nga pikëpamja e peizazhit, Gryka e Rugovës është ndër hapësirat natyrore më mbresëlënëse të Ballkanit – me ujëvara, shtigje të pjerrëta (via ferrata) dhe lugina të thella. Logu i Bjeshkëve ndërthur kështu përjetimin e natyrës dhe kulturën në një mënyrë që rrallë gjendet në Evropë. Kush dëshiron ta njohë Kosovën larg qyteteve, duhet ta orientojë udhëtimin veror sipas kësaj feste.

Sofra Dardane – tryeza e Dardanisë

Sofra Dardane është një nga formatet kulturore më të reja, por me rritje të shpejtë, të botës shqiptare. Emri thotë gjithçka: Sofra shënon tryezën tradicionale të ulët e të rrumbullakët, rreth së cilës familja dhe mysafirët mblidhen për të ngrënë – një simbol i fuqishëm i mikpritjes (mikpritja), i bashkimit dhe i nderit. Dardane i referohet Dardanisë, emrit të lashtë ilir të rajonit që sot në thelb i përgjigjet Kosovës. „Tryeza dardane" qëndron pra për idenë e sjelljes së gjithë bashkësisë shqiptare në një tryezë.

Si festival, Sofra Dardane bashkon grupe folklorike, këngëtare e këngëtarë, veshjembajtës dhe shoqata kulturore në një program të madh muzike, valleje dhe kremtimi të përbashkët. Ajo mbahet fuqishëm nga diaspora: në shumë qytete evropiane – nga Zvicra, nëpër Gjermani, deri në Skandinavi – shoqata shqiptare kanë organizuar nën emrin Sofra Dardane mbrëmje dhe festa që e lidhin brezin e ri me muzikën dhe vallet e prindërve të tyre. Kështu Sofra Dardane është bërë një simbol i kulturës shqiptare të jetuar jashtë atdheut.

Nga përmbajtja, në qendër të Sofra Dardane qëndrojnë elementet klasike: vallja rrethore e valles, ku të gjithë kapen dorë për dore, këngët atdhetare dhe të dashurisë me Çifteli dhe Def, si dhe paraqitja e veshjeve kosovare e veriore shqiptare me plisat e tyre të bardhë prej leshi (plis), shamitë e kuqe dhe jelekët e qëndisur pasur. Për fëmijët dhe të rinjtë e diasporës një mbrëmje e tillë është shpesh kontakti i parë i vetëdijshëm me folklorin e vet – dhe çasti kur ndizet shkëndija.

Festa rajonale të valles dhe të veshjeve

Përveç tri emrave të mëdhenj ka të panumërta festivale rajonale shqiptare, që kremtohen gjatë gjithë vitit. Çdo rajon, shpesh edhe çdo fshat më i madh, ruan festat e veta, ku veshja, vallja dhe muzika janë në qendër. Ndër to numërohen festat verore të fshatit në malet e Shqipërisë së Veriut dhe të Malësisë, festat e të korrave dhe të zbritjes nga bjeshkët, kremtimet atdhetare rreth festës kombëtare dhe garat lokale të muzikës.

Një shembull është kultura e pasur festive e Malësisë, malësisë veriore shqiptare, ku tradita epike e Lahutës – llautës njëtelëshe me hark – jeton edhe sot. Atje ende sot recitohen në festa këngë trimërie që rrëfejnë për nderin, Besën (fjalën e shenjtë të nderit) dhe bëmat e të parëve. Në rajone të tjera pamjen e përcaktojnë vallet e gëzueshme të dasmës dhe ritmet e daulles së Defit. E përbashkët për të gjitha është që vishet veshja dhe kërcehet vallja – shtyllat kryesore të kulturës popullore shqiptare.

Këto festa rajonale janë themeli mbi të cilin ngrihen festivalet e mëdha. Pa grupet e shumta të fshatit, që provojnë gjatë gjithë vitit, nuk do të kishte çfarë të tregohej në Gjirokastër ose te Logu i Bjeshkëve. Kush do të zhytet më thellë, i gjen pikërisht në festat e vogla e pak të njohura përshtypjet më autentike – shpesh krejt pa turistë, por me një mikpritje aq më të përzemërt.

Veshja si zemra e çdo festivali

Asnjë festival folklorik shqiptar pa veshjen. Veshja kombëtare, kostumi popullor tradicional, është në skenë më shumë se kostum – ajo është shprehje e prejardhjes, e gjendjes familjare dhe e rajonit. Nga ngjyra e jelekut, forma e mbulesës së kokës ose qëndisma në buzë të veshjes shpesh mund të lexohet nga cila trevë vjen një ansambël. Kjo larmi e bën peizazhin e veshjeve shqiptare një nga më të pasurit e Evropës.

Ndër elementet më të njohur bëjnë pjesë plisi i bardhë prej leshi i burrave – në Kosovë dhe në Shqipërinë e Veriut i quajtur plis, në jug qeleshe – si dhe jeleku i qëndisur me ar (jelek) mbi këmishë të bardhë. Te gratë mbizotërojnë fundet e gjata, shpesh me palosje, përparëset e zbukuruara madhështisht, stolitë e brezit prej argjendi dhe shamitë e lidhura me mjeshtëri. Shamia e kuqe e valles, shamija e kuqe, valëvitet në dorën e vallëtareve dhe vallëtarëve gjatë valles dhe është një nga rekuizitat më ikonike të gjithë folklorit shqiptar.

Kush do të blejë vetë një veshje – qoftë për paraqitje në një grup folklorik, për dasmën e vet ose si shprehje krenarie – duhet t'i kushtojë vëmendje qëndrimit, materialit dhe përpunimit. Cilat pjesë i përkasin një veshjeje të plotë dhe çfarë ka rëndësi kur bleni, i kemi përmbledhur hollësisht në udhëzuesin tonë të blerjes së veshjes shqiptare (veshja kombëtare). Aty mësoni gjithashtu si dallojnë veshjet e burrave dhe të grave dhe si t'i kombinoni pjesët e veçanta në mënyrë autentike.

Ndër pjesët e veshjes më të pëlqyera në gamën tonë bëjnë pjesë jeleku tradicional me shqiponjë dykrenare në të zezë e të kuqe për 52,99 €, Shamija e kuqe (shami valleje e kuqe) plot atmosferë për vetëm 5,49 € si dhe pantoflat tradicionale prej leshi të rehatshme për 54,99 €, që janë njësoj në shtëpi si në festat e bjeshkëve të Rugovës ashtu edhe në dhomën tuaj të ndenjes.

Muzika dhe veglat: Çifteli, Lahuta dhe Def

Tingulli i festivaleve folklorike shqiptare është i papërsëritshëm. Në qendër qëndron Çifteli, një llautë me qafë të gjatë me zakonisht dy tela, që mban si melodi të gëzueshme valleje ashtu edhe këngë atdhetare të rënda. Toni i saj i ndritshëm e i kthjellët është kolona zanore e kulturës veriore shqiptare dhe kosovare. Asnjë valle rrethore te Sofra Dardane pa ritmin ngasës të Çiftelisë.

Kundërpjesa e saj solemne është Lahuta, llauta njëtelëshe me hark e rajoneve malore. Ajo shoqëron këngët epike të trimërisë të Malësisë – rrëfime të gjata e të mjeshtërta për nderin, qëndresën dhe historinë e popullit. Lahuta është më pak vegël vallëzimi se sa vegël rrëfimi; ajo krijon atmosferën solemne, thuajse të shenjtë, që njihet nga festivalet e mëdha. Së fundi, si vegël ritmi, Defi (edhe dajre ose dahire), një daulle me kornizë me zile, jep pulsin e valles.

Këto vegla nuk janë vetëm sende muzeu, por punohen me dorë dhe luhen edhe sot. Kush do ta kuptojë më nga afër botën tingullore të festivaleve – cila vegël luhet në cilin rajon, si akordohen dhe çfarë duhet pasur parasysh kur blihet – i gjen të gjitha hollësitë në shkrimin tonë të hollësishëm mbi veglat shqiptare (Çifteli, Lahuta, Def & Fyell). Këtu në festivale mjafton të dihet: këto tri vegla formojnë shtyllën kurrizore muzikore të gjithë folklorit shqiptar.

Vallja rrethore: kërcimi që i bashkon të gjithë

Elementi më i dukshëm i çdo festivali është vallja, kërcimi shqiptar rrethor. Në valle vallëtarët kapen dorë për dore ose sup më sup dhe lëvizin në një zinxhir të hapur ose të mbyllur – herë ngadalë e me dinjitet, herë shpejt e me zjarr. Prijësi i vargut shpesh tund një shami, shamijen e kuqe, dhe cakton ritmin dhe figurat. Çdo rajon ka rendin e vet të hapave dhe meloditë e veta, kështu që vallja është njëkohësisht bashkuese dhe pa dyshim lokale.

Vallja është më shumë se një kërcim: ajo është një ritual shoqëror. Në festa, dasma dhe pikërisht në festivalet folklorike, të rinj e të vjetër kërcejnë bashkë, shpesh ndër breza në të njëjtin zinxhir. Askush nuk qëndron mënjanë – rrethi i hapur fton gjithnjë vallëtarë të rinj. Pikërisht kjo e bën simbolin e përsosur të bashkësisë shqiptare: individi rreshtohet në varg pa e humbur identitetin e vet.

Meqë vallja është një temë më vete – me hapat e veta, stilet rajonale dhe një histori të gjatë – i kemi kushtuar një shkrim të tërë. Nëse doni t'i njihni më nga afër kërcimet dhe traditën e tyre muzikore, lexoni shkrimin tonë Valle: kërcimet dhe tradita muzikore shqiptare. Për vizitën e festivalit mjafton të dihet: kur formohet zinxhiri, nuk duhet të hezitoni – thjesht kapni një dorë dhe kërceni bashkë.

Sezoni i festivaleve gjatë vitit: kur kremtohet?

Shumica e festivaleve folklorike shqiptare zhvillohen në verë, kur moti lejon paraqitje nën qiell të hapur dhe diaspora është për vizitë në atdhe. Logu i Bjeshkëve në Rugovë mbahet tradicionalisht në mes të verës, kur bjeshkët punohen. Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës mbahet gjithashtu në stinën e ngrohtë, me disa vjet ndërmjet, dhe njoftohet çdo herë shumë kohë përpara. Festat rajonale shpërndahen ndër muajt nga maji deri në shtator, shumë prej tyre rreth festave lokale.

Edhe jashtë verës ka raste kur folklori lulëzon: fillimi i pranverës, festat e mëdha familjare dhe mbi të gjitha festa kombëtare, Dita e Flamurit më 28 nëntor. Në këto ditë shumë shqiptarë në diasporë veshin qëllimisht veshjen, varin flamurin dhe kultivojnë këngën dhe vallen edhe larg atdheut. Kush planifikon një udhëtim, duhet t'i kontrollojë datat e sakta pak para kohe, meqë datat mund të ndryshojnë nga viti në vit – festivalet e mëdha shpallen zyrtarisht nëpërmjet ministrive të kulturës dhe zyrave lokale të turizmit.

Për diasporën në Gjermani, Austri dhe Zvicër ia vlen veç kësaj t'u hidhet një sy programeve të shoqatave kulturore shqiptare vendore. Shumë prej tyre organizojnë mbrëmjet e veta folklorike, festat Sofra dhe grupet e veshjeve – shpesh me mundësi paraqitjeje për fëmijët dhe të rinjtë. Kështu tradita mbetet e gjallë edhe larg maleve të Rugovës dhe rrugicave të Gjirokastrës.

Sille ndjenjën e festivalit në shtëpi

Nuk duhet të presësh sezonin e ardhshëm të festivaleve për të përjetuar një copë të kësaj kulture. Shumë nga ajo që përbën festivalet folklorike shqiptare mund të kultivohet edhe në shtëpi – në dhomën e ndenjes, te festa familjare ose si dhuratë për brezin e ardhshëm. Një veshje e vërtetë në dollap, një Çifteli në mur ose një shami valleje e kuqe në dorë e mbajnë gjallë lidhjen me atdheun.

Për koleksionistët dhe të dashuruarit ofrohet për shembull Lahuta e Malsisë si statujë dekorative për 39,99 € – një simbol elegant i traditës epike malore. Kush do të luajë vetë muzikë, kap Çiftelinë e punuar me dorë në madhësinë M (rreth 80 cm) për 84,99 € ose fillon lirë me Defin për 14,99 €. Dhe kush do ta plotësojë paraqitjen me veshje, kombinon veshjen shqiptare 5-pjesëshe (Gjakova) për 279,00 € me pantofla leshi të përshtatshme.

Të gjitha veshjet, veglat dhe produktet tona kulturore janë zgjedhur me kujdes, në shumë raste janë të punuara me dorë dhe, aty ku është e mundur, vijnë nga rajoni. Ne dërgojmë shpejt nga Gjermania, e mbështjellim si dhuratë sipas dëshirës dhe shtojmë një dhuratë falas nga një blerje prej 15 €. Kështu nga ndjenja e festivalit bëhet një copë traditë e jetuar për në shtëpi.

Për kë përshtatet cili suvenir festivali?

Po kërkoni një suvenir ose dhuratë të përshtatshme rreth folklorit shqiptar? Ja një udhërrëfyes i shkurtër sipas rastit dhe buxhetit:

• Nën 20 € – hyrja plot atmosferë: Shamija e kuqe për 5,49 €, Defi për 14,99 € ose një pemëz aromatike me flamurin shqiptar për 3,59 € për makinën – vëmendje të vogla me efekt të madh.
• Dhurata që lë mbresë: Një Çifteli e punuar me dorë nga 59,99 €, jeleku Kuq e Zi për 52,99 € ose pantoflat prej leshi për 54,99 € – dhurata që i ruan gjithë jetën.
• Grupi i madh: Për të dashuruarit e vërtetë të kulturës mund të ndërtohet një set i plotë festivali nga koleksioni i Veglave dhe koleksioni Tradita & Kultura – deri te veshja e plotë 5-pjesëshe për 279,00 €.

Si dhuratë, të gjithë artikujt mund të mbështillen bukur sipas dëshirës; sipas dëshirës shtojmë një kartolinë urimi shqiptare. Kështu dhurata jo vetëm mbërrin, por rrëfen menjëherë edhe një histori të vogël.

Këshilla praktike për vizitën e festivalit

Nëse doni ta vizitoni vetë një nga festivalet e mëdha folklorike shqiptare, disa udhëzime ndihmojnë ta rrumbullakosni përjetimin. Për Logu i Bjeshkëve parashikoni këpucë të forta dhe veshje që i bën ballë motit – Rugova ndodhet lart, dhe moti i maleve mund të ndryshojë shpejt. Ejani herët, sepse festat e dashura tërheqin turma të mëdha njerëzish dhe udhëtimi drejt maleve mund të bllokohet. Për Gjirokastrën këshillohet ta ndërthurni vizitën e festivalit me një netëqëndrim në qytetin e vjetër, për ta përjetuar qytetin prej guri dhe kalanë me qetësi.

Merrni kohë për takimet larg skenës: në stenda ka produkte rajonale, zejtari dhe aksesorë veshjesh; bisedat me grupet e veshjeve janë shpesh zemra e një dite të tillë. Respekti ndaj interpretuesve nënkuptohet – në këmbim do të përjetoni plotësisht mikpritjen shqiptare, mikpritjen. Dhe kur hapet vallja: mos hezitoni, por kërceni bashkë. Pikërisht për këtë janë këto festa.

Pyetje të shpeshta për festivalet folklorike shqiptare

Cilat janë festivalet folklorike shqiptare më të rëndësishme? Tri më të njohurat janë Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës (në qytetin prej guri të UNESCO-s në Shqipërinë e Jugut), Logu i Bjeshkëve në rajonin e Rugovës në Kosovë (një festë e bjeshkëve dhe e veshjeve) si dhe Sofra Dardane, një festë kulturore dhe familjare që kremtohet mbi të gjitha edhe në diasporë. Këtyre u shtohen festa të panumërta rajonale të valles dhe të veshjeve.

Ku zhvillohet Festivali Folklorik Kombëtar? Ai zhvillohet në Gjirokastër në Shqipërinë e Jugut, tradicionalisht në skenën e kalasë së Gjirokastrës lart mbi qytet. Qyteti i vjetër prej guri gri është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 2005. Festivali u themelua në vitin 1968 dhe mbledh ansamble nga e gjithë Shqipëria, nga Kosova dhe nga diaspora.

Çfarë do të thotë Logu i Bjeshkëve? Emri do të thotë përafërsisht „festa e bjeshkëve" ose „livadhi i maleve". Është një festë verore në Rugovë pranë Pejës në Kosovë, që ndërthur garën e veshjeve dhe të bukurisë, kulturën bjeshkatare, vallet rrethore dhe koncertet dhe kremton shprehimisht trashëgiminë kulturore të maleve.

Cilat vegla dëgjohen në festivalet shqiptare? Më së shpeshti Çifteli (llautë me qafë të gjatë), Lahuta (llautë njëtelëshe me hark për këngë epike trimërie) dhe Defi (daulle me kornizë për ritmin e valles). Hollësi për këtë gjeni në shkrimin tonë mbi veglat shqiptare.

A mund të marr pjesë si vizitor nga diaspora? Po. Festivalet e mëdha janë publike dhe u drejtohen shprehimisht edhe diasporës. Shumë familje e planifikojnë udhëtimin veror pikërisht rreth Logu i Bjeshkëve ose një festivali kombëtar. Veç kësaj, shoqatat kulturore shqiptare në Gjermani, Austri dhe Zvicër organizojnë mbrëmjet e veta folklorike dhe festat Sofra.

Përfundim

Festivalet folklorike shqiptare janë zemra që rreh e një kulture që e ka ruajtur identitetin e vet ndër shekuj përmes këngës, valles dhe veshjes. Në Gjirokastër kombi kumbon poshtë nga skena e kalasë, në Rugovë Logu i Bjeshkëve kremton malet dhe njerëzit e tyre, dhe te Sofra Dardane bashkësia mblidhet – edhe larg atdheut – rreth tryezës së përbashkët. Kush i ka përjetuar një herë këto festa, e kupton pse Krenari, krenaria shqiptare, është kaq thellë e lidhur me muzikën dhe veshjen. Dhe kush nuk mund t'i vizitojë vetë, e sjell ndjenjën e festivalit thjesht në shtëpi me një veshje autentike, një Çifteli të punuar me dorë ose një shami valleje të kuqe.