Rilindja Kombëtare – zgjimi kombëtar shqiptar (shekulli i 19-të)

Ka epoka në të cilat një popull i tërë zgjohet sikur nga një gjumë i gjatë – dhe për shqiptarët, Rilindja Kombëtare, zgjimi kombëtar shqiptar, është pikërisht një kapitull i tillë. Midis viteve 1830 dhe vitit 1912, nga fise, krahina dhe besime të shpërndara u formua ideja e një kombi të përbashkët. Poetët morën penën, mësuesit hapën shkolla të fshehta, dijetarët luftuan për një alfabet të tyre, dhe nga një shkëndijë kulturore lindi një flakë politike që përfundimisht çoi te pavarësia e vitit 1912. Kush i nderon sot flamurin kuq e zi, shqiponjën dykrenare ose Kuq e Zi-në krenare, e mban gjallë trashëgiminë e kësaj lëvizjeje. Në këtë artikull tregojmë historinë e Rilindjes Kombëtare – nga vëllezërit Frashëri te Pashko Vasa deri te lindja e Shqipërisë moderne – dhe tregojmë se si ky kapitull krenar i historisë shqiptare mund të nderohet edhe sot në jetën e përditshme.

Çfarë ishte Rilindja Kombëtare? Një përkufizim

Rilindja Kombëtare (fjalë për fjalë «Rilindje Kombëtare», e njohur edhe si zgjimi shqiptar) ishte lëvizja kulturore-politike e zgjimit të shqiptarëve në shekullin e 19-të, që shtrihej afërsisht nga vitet 1830 deri te shpallja e pavarësisë më 1912. Qëllimi i saj ishte të promovonte gjuhën, arsimin dhe identitetin kombëtar shqiptar dhe të shndërronte një popull të ndarë prej kohësh në një komb të pavarur. Termi «Rilindja» rrjedh nga fjala shqipe për «rilindje» dhe i referohet me vetëdije Rilindjes evropiane: ashtu si në Itali lulëzuan sërish arti dhe shkenca, edhe në trojet shqiptare kultura e vet duhej të zgjohej në një jetë të re.

Ndryshe nga një revolucion i pastër, Rilindja ishte në fillim një lëvizje e penës dhe e fjalës. Protagonistët e saj – të quajtur shpesh Rilindas, pra «njerëz të rilindjes» – ishin poetë, mësues, publicistë, gjuhëtarë dhe patriotë. Ata e kuptuan se një komb nuk lind vetëm nga armët, por nga një gjuhë e përbashkët, një kujtesë e përbashkët dhe një vetëdije e përbashkët. Pikërisht kjo vetëdije – në shqip krenari – jeton edhe sot në diasporën shqiptare dhe është thelbi i asaj që e bën Rilindjen Kombëtare kaq të rëndësishme.

Konteksti historik: shqiptarët në Perandorinë Osmane të vonë

Për të kuptuar rilindjen kombëtare shqiptare, duhet së pari të njihet situata fillestare në shekullin e 19-të. Trojet e Ballkanit të banuara nga shqiptarët i përkisnin Perandorisë Osmane që nga shekulli i 15-të. Për shekuj me radhë nuk kishte shtet shqiptar, as administratë të njësuar, as gjuhë të shkruar shqipe të njohur zyrtarisht. Popullsia ishte e ndarë në disa komunitete fetare – shqiptarë myslimanë, ortodoksë dhe katolikë jetonin krah për krah – dhe ishte gjithashtu e ndarë në katër provinca administrative osmane, të ashtuquajturat vilajete të Shkodrës, Kosovës, Manastirit (Bitola) dhe Janinës.

Ky copëzim ishte një nga pengesat më të mëdha për njësinë kombëtare. Arsimi zhvillohej kryesisht në gjuhë të huaja: në turqisht, greqisht ose italisht. Kush mësonte të lexonte dhe të shkruante, rrallë e bënte këtë në gjuhën e vet amtare. Pikërisht këtu nisi Rilindja. Përfaqësuesit e saj formuluan një mendim që më vonë u bë fjalë e urtë: jo feja, por gjuha dhe origjina e përbashkët duhej t'i bashkonte shqiptarët. «Feja e shqiptarit është shqiptaria» – kjo fjali e famshme nga pena e njërit prej mendimtarëve më të rëndësishëm të Rilindjes e përmbledh programin e lëvizjes me pak fjalë.

Në shekullin e 19-të frynte gjithashtu një erë e re mbi Evropën: nacionalizmi dhe përpjekja për vetëvendosje kombëtare përfshiu shtet pas shteti në Ballkan. Grekët, serbët, bullgarët dhe rumunët fituan pak nga pak shtetësinë e tyre. Shqiptarët, të cilët numërohen ndër popujt më të vjetër të rajonit dhe i çojnë rrënjët e tyre deri te ilirët e lashtë, rrezikonin të mbeteshin prapa. Rilindja Kombëtare ishte përgjigjja ndaj këtij rreziku – një zgjim i vetëdijshëm që duhej t'i vendoste shqiptarët në hartën e Evropës si komb i pavarur.

Vëllezërit Frashëri: zemra dhe mendja e zgjimit shqiptar

Asnjë mbiemër familjar nuk është aq ngushtë i lidhur me Rilindjen Kombëtare sa Frashëri. Nga fshati me të njëjtin emër në jug të Shqipërisë ishin tre vëllezër që, secili në mënyrën e vet, u bënë shtylla të rilindjes kombëtare: Abdyli, Naimi dhe Sami Frashëri. Së bashku, vëllezërit Frashëri mishërojnë tri dimensionet e lëvizjes – politikën, poezinë dhe shkencën.

Abdyl Frashëri – zëri politik

Abdyl Frashëri (1839–1892) ishte më i madhi i të treve dhe njeriu i veprimit politik. Ai ishte ndër figurat kryesore të Lidhjes së Prizrenit në vitin 1878, asaj aleance historike që për herë të parë formuloi kërkesat politike dhe territoriale të shqiptarëve në nivel ndërkombëtar. Abdyli udhëtoi nëpër Evropë, mbrojti çështjen shqiptare dhe hodhi themelet e idesë së organizuar të autonomisë. Ai e kuptoi herët se zgjimi kulturor dhe organizimi politik duhej të ecnin dorë për dore.

Naim Frashëri – poeti kombëtar

Naim Frashëri (1846–1900) konsiderohet edhe sot si poeti kombëtar i Shqipërisë. Me vepra si «Bagëti e Bujqësia» dhe epin fetaro-filozofik «Qerbelaja», ai krijoi një letërsi në gjuhën shqipe të një niveli të lartë dhe i dha gjuhës amtare dinjitet letrar. Vargjet e tij këndonin bukurinë e atdheut shqiptar, mallin e mërgimtarëve dhe dashurinë për popullin e vet. Naimi arriti diçka vendimtare: ai e bëri gjuhën shqipe jo vetëm mjet të përditshmërisë, por gjuhë të poezisë, të ndjenjës dhe të krenarisë kombëtare. Breza nxënësish i kanë mësuar dhe i mësojnë ende përmendësh poezitë e tij.

Sami Frashëri – dijetari universal

Sami Frashëri (1850–1904) ishte enciklopedisti i familjes – një dijetar i formatit evropian që botonte në turqisht, shqip dhe në gjuhë të tjera. Ai hartoi fjalorë, një enciklopedi shumëvëllimëshe dhe vepra gramatikore. Kontributi i tij ndoshta më i rëndësishëm për Rilindjen është shkrimi politik i botuar në vitin 1899 «Shqipëria – ç'ka qenë, ç'është e ç'do të bëhet?». Në këtë tekst Samiu skicoi për herë të parë vizionin e një shteti shqiptar të pavarur e autonom, me administratë të vetën, shkolla të vetat dhe një gjuhë të njësuar. Ky shkrim u bë manifesti ideologjik i lëvizjes për pavarësi.

Së bashku, vëllezërit Frashëri formuan një yllësi treshe që e shënoi historinë shqiptare të shekullit të 19-të si asnjë familje tjetër. Politikë, poezi dhe shkencë – Abdyli, Naimi dhe Samiu i mbuluan të tri fushat dhe treguan se një komb ndërtohet po aq nga idetë sa edhe nga kufijtë.

Figura të tjera kyçe të Rilindjes Kombëtare

Sado qendrorë të ishin Frashërit – rilindja kombëtare shqiptare ishte një lëvizje e gjerë me shumë personalitete të shquara që dhanë kontributin e tyre.

Pashko Vasa dhe «O moj Shqypni»

Pashko Vasa (1825–1892), një shqiptar katolik nga Shkodra, ishte shkrimtar, diplomat dhe politikan. U bë i famshëm në botë me poezinë e tij «O moj Shqypni», një thirrje e zjarrtë drejtuar shqiptarëve për të kapërcyer përçarjet e tyre dhe për ta parë veten si një komb të vetëm. Nga kjo poezi vjen vargu i famshëm «Feja e shqyptarit asht shqyptaria» – «Feja e shqiptarit është shqiptaria». Kjo fjali u bë lajtmotivi i të gjithë lëvizjes, sepse i kapërcente kufijtë fetarë midis shqiptarëve myslimanë, ortodoksë dhe katolikë në favor të një identiteti kombëtar të përbashkët.

Jeronim de Rada – zëri i arbëreshëve

Jeronim de Rada (1814–1903) ishte poeti më i rëndësishëm i arbëreshëve, komunitetit shqiptar shekullor në Italinë e Jugut. Këta pasardhës të mërgimtarëve që e kishin lënë vendin pas vdekjes së Skënderbeut në shekullin e 15-të, e kishin ruajtur gjuhën dhe kulturën e tyre brez pas brezi. Me vepra si «Këngët e Milosaos», de Rada e ringjalli poezinë shqipe dhe lidhi një urë kulturore midis diasporës në Itali dhe atdheut në Ballkan. Vepra e tij tregon se Rilindja nuk ishte një çështje thjesht lokale, por një lëvizje ndërkufitare që u drejtohej shqiptarëve në mbarë botën – një mendim që në diasporën e sotme është më aktual se kurrë.

Pararendës të tjerë

Edhe personalitete si Konstantin Kristoforidhi, që konsiderohet si «babai i gjuhës shqipe» dhe krijoi një përkthim të Biblës si dhe fjalorë, ose botuesit dhe publicistët që në mërgim nxirrnin gazeta dhe revista shqiptare, i përkasin rrethit të Rilindasve. Në qytete si Bukureshti, Sofja, Stambolli, Kajro dhe Bostoni lindën shoqata dhe shtypshkronja shqiptare që kontrabandonin libra dhe gazeta drejt atdheut. Diaspora ishte edhe atëherë një motor i çështjes kombëtare – pikërisht si sot.

Gjuha dhe arsimi shqiptar si themel

Zemra e Rilindjes Kombëtare ishte gjuha shqipe. Rilindasit e kuptuan se një komb vështirë se mund të ekzistojë pa një gjuhë të përbashkët e të shkruar. Por pikërisht këtu qëndronte një vështirësi e madhe: shqipja u shkrua për shekuj me radhë në sisteme të ndryshme shkrimi – herë me shkronja latine, herë greke, herë arabe, madje pjesërisht edhe me alfabete të shpikura posaçërisht. Kjo shumëllojshmëri e vështirësoi ndjeshëm ndërtimin e një sistemi arsimor të njësuar.

Një gur themeli ishte themelimi i shkollës së parë në gjuhën shqipe për djem në vitin 1887 në Korçë – «Mësonjëtorja» e famshme. Për herë të parë fëmijët merrnin mësim në gjuhën e tyre amtare, një akt revolucionar në një kohë kur përdorimi i shqipes në shkolla vëzhgohej me dyshim nga autoritetet dhe shpesh ndalohej. Pak vite më vonë, në vitin 1891, në Korçë pasoi shkolla e parë për vajza. Këto shkolla ishin më shumë se institucione arsimore – ishin bërthama të ndërgjegjes kombëtare, vende ku një brez i ri mësonte të mendonte, të lexonte dhe të ëndërronte në gjuhën e vet.

Paralelisht lindi një publicistikë e pasur në gjuhën shqipe. Gazeta e parë shqiptare, «Drita», dhe shumë fletë të tjera përhapën idetë e lëvizjes. Shoqata si «Shoqëria për botimin e shkrimeve shqipe», e themeluar në vitin 1879 në Stamboll, bënin të mundur që libra, abetare dhe libra leximi të mund të shtypeshin fare. Arsimi dhe gjuha ishin mjetet me të cilat Rilindasit ndërtuan një komb shkronjë pas shkronje.

Letërsia, shtypi dhe zgjimi kulturor

Rilindja kombëtare shqiptare ishte në një pjesë të madhe një lëvizje letrare. Aty ku organizimi politik nën sundimin osman ishte i rrezikshëm, poezitë, këngët dhe tregimet vepronin si armë më të buta, por aq më të qëndrueshme. Poezia e Rilindjes këndonte gjithnjë të njëjtat tema: bukurinë e atdheut, lavdinë e të parëve – në krye të tyre heroi kombëtar Skënderbeu –, mallin e mërgimtarëve dhe ëndrrën e lirisë dhe të njësisë.

Kjo letërsi krijoi një themel të përbashkët emocional. Një bujk në malet e Shqipërisë së Veriut dhe një tregtar në diasporën në Egjipt mund të lexonin të njëjtat vargje dhe të ndienin të njëjtën ndjenjë përkatësie. Përmes shtypit përhapeshin lajme, ide dhe debate. Gazetat kalonin nga dora në dorë, poezitë mësoheshin përmendësh dhe përcilleshin më tej. Kështu lindi pak nga pak ajo që quhet ndërgjegje kombëtare – bindja se je pjesë e një bashkësie më të madhe, që ka një të kaluar të përbashkët dhe një të ardhme të përbashkët.

Është për t'u shquar sa ngushtë u ndërthurën këtu tradita dhe moderniteti. Rilindasit morën këngë të vjetra popullore, legjenda dhe zakone dhe i vunë në shërbim të idesë kombëtare. Shqiponja dykrenare, kafsha e lashtë heraldike, u bë simboli bashkues; ngjyrat e kuqe dhe e zezë, Kuq e Zi, u bënë shenja e dukshme e përkatësisë së përbashkët. Kush dëshiron të mësojë më shumë për kuptimin e thellë të këtyre simboleve, do të gjejë sfonde të thelluara në artikullin tonë për Shqiponjën dykrenare dhe për kuptimin e ngjyrave të kuqe dhe të zezë.

Lidhja e Prizrenit – ku kultura u bë politikë

Një pikë kthese e Rilindjes Kombëtare ishte viti 1878. Në qytetin e Prizrenit në Kosovë, parësia, klerikët dhe patriotët shqiptarë u bashkuan në Lidhjen e Prizrenit. Kjo organizatë shënoi kalimin nga zgjimi thjesht kulturor te lëvizja politike e organizuar. Shkasi i saj ishte Kongresi i Berlinit, ku fuqitë e mëdha evropiane bisedonin për riorganizimin e Ballkanit – dhe kërcënonin ndërkohë t'ua shpërndanin trojet e banuara nga shqiptarët shteteve fqinje.

Lidhja e Prizrenit kërkoi bashkimin e vilajeteve të banuara nga shqiptarët në një njësi autonome dhe mbrojtjen e trojeve shqiptare nga ndarja. Edhe pse Lidhja u shtyp ushtarakisht pas pak vitesh, ndikimi i saj ishte i madh: ajo e bëri çështjen shqiptare të dukshme ndërkombëtarisht dhe krijoi një vetëdije politike që vazhdoi të vepronte deri te pavarësia. Lidhja e Prizrenit është një kapitull i madh më vete i historisë shqiptare – ne i kushtojmë asaj artikuj të veçantë diku tjetër dhe këtu ndriçojmë vetëm rolin e saj si motor politik i Rilindjes.

Kongresi i Alfabetit i Manastirit më 1908

Një nga problemet praktike më urgjente të Rilindjes ishte çështja e alfabetit. Për sa kohë nuk kishte një drejtshkrim të njësuar, gjuha shqipe mbetej e disfavorizuar në arsim dhe në shtypshkrim. Këtë nyjë gordiane e preu në nëntor të vitit 1908 Kongresi i Manastirit (sot Bitola në Maqedoninë e Veriut). Aty dijetarë, mësues dhe patriotë shqiptarë ranë dakord për një sistem shkrimi të njësuar të bazuar në alfabetin latin – themeli i drejtshkrimit modern shqip.

Rëndësia e këtij vendimi vështirë se mund të mbivlerësohet: një popull mori më në fund një shkrim të përbashkët me të cilin mund të merrej vesh përtej të gjitha krahinave dhe feve. Kongresi i Alfabetit ishte kështu kurorëzimi i punës gjuhësore-kulturore të Rilindjes. Ngaqë kjo ngjarje është kaq qendrore, i kemi kushtuar një artikull të veçantë e të hollësishëm: lexo gjithçka për Kongresin e Manastirit dhe alfabetin shqip, për ta kuptuar këtë kapitull në tërë thellësinë e tij.

Rruga drejt pavarësisë më 1912

Puna kulturore dhe politike disadekadëshe e Rilindjes Kombëtare arriti kulmin e saj më 28 nëntor 1912. Atë ditë, në qytetin bregdetar të Vlorës, u mblodhën delegatë nga të gjitha trojet shqiptare dhe shpallën pavarësinë e Shqipërisë. Në krye të tyre qëndronte Ismail Qemali, një burrë shteti dhe diplomat me përvojë, i cili u bë kryetari i parë i qeverisë së Shqipërisë së pavarur. Ai ngriti flamurin kuq e zi me shqiponjën dykrenare – atë flamur që i ka rrënjët te stema e Skënderbeut dhe që që atëherë është simboli i kombit shqiptar.

Ky çast nuk ishte rastësi, por fryti i pjekur i tetë dekadave pune. Pa poetët që e kishin fisnikëruar gjuhën, pa mësuesit që kishin arsimuar një brez të ri, pa dijetarët që kishin krijuar një alfabet, dhe pa politikanët që e kishin çuar çështjen shqiptare në skenën ndërkombëtare, 28 nëntori 1912 nuk do të kishte qenë i mundur. Rilindja Kombëtare ishte vrapi i gjatë, shpallja e pavarësisë kërcimi. Edhe sot kjo ditë festohet si Dita e Flamurit. Se si kremtohet kjo festë dhe çfarë do të thotë ajo për diasporën, do ta lexosh në artikullin tonë për Ditën e Pavarësisë shqiptare më 28 nëntor.

Trashëgimia e Rilindjes deri sot

Pse është Rilindja Kombëtare edhe sot kaq e rëndësishme për shqiptaret dhe shqiptarët? Sepse ajo hodhi themelin e identitetit modern shqiptar. Gjuha në të cilën sot mësojnë fëmijët në Tiranë, në Prishtinë dhe në diasporë, alfabeti i njësuar, vetëdija kombëtare që mban përtej kufijve fetarë dhe krahinorë – të gjitha këto janë arritje të drejtpërdrejta të kësaj lëvizjeje. Rilindja provoi se një komb lind së pari në mendje dhe në zemra, para se të shfaqet në hartë.

Për diasporën shqiptare në hapësirën gjermanishtfolëse kjo trashëgimi ka një kuptim të veçantë. Pikërisht si Rilindasit e shekullit të 19-të, shumë shqiptare dhe shqiptarë sot jetojnë larg atdheut – në Gjermani, Austri dhe Zvicër. Dhe pikërisht si atëherë, shpesh janë ata që jetojnë jashtë vendit që e ruajnë kulturën e tyre me një vetëdije të veçantë: ata festojnë Dita e Flamurit, ia përcjellin gjuhën fëmijëve të tyre, kërcejnë vallen në dasma dhe e zbukurojnë shtëpinë e tyre me simbolet e kombit. Besa, fjala e nderit e dhënë, dhe krenaria, kanë mbetur vlera të gjalla.

Është pikërisht kjo vazhdimësi që e lidh zgjimin shqiptar të shekullit të 19-të me përditshmërinë e sotme. Kush var një flamur, mban një gjerdan me shqiponjë ose vendos një statujë heroi në raft, e vazhdon të njëjtën ide për të cilën Naim Frashëri shkroi vargje dhe Pashko Vasa bëri thirrje: vetëdijen se je pjesë e një populli krenar e të bashkuar.

Ta nderojmë me dinjitet trashëgiminë në shtëpi

Idetë e Rilindjes nuk lexohen vetëm, por edhe jetohen dukshëm. Shumë familje në diasporë krijojnë një «cep të vogël të kombit» – një vitrinë ose një raft që tregon historinë dhe kulturën e Shqipërisë. Një statujë e Ismail Qemalit, njeriut të shpalljes së pavarësisë, gjen aty vendin e vet po aq sa një bust ose figurë shqiponje e denjë nga koleksioni ynë i dekorit të shtëpisë. Kush e çmon lidhjen me heroin kombëtar Skënderbe, stema e të cilit zbukuron flamurin e vitit 1912, gjen tek ne edhe statuja kalorësiake dhe busta cilësore.

Për rastin festiv – si festa kombëtare e 28 nëntorit ose një dasmë shqiptare – flamuri është natyrisht pjesë e tij. Dhe kush dëshiron ta mbajë në përditshmëri mesazhin e njësisë, që qëndronte në qendër të Rilindjes, zgjedh Bluzën Oversized Na jemi Nje me motivin krenar të shqiponjës. Kështu një copë histori bëhet pjesë e jetës sate.

Gjetës dhuratash: kujt i përshtatet çfarë?

Po kërkon një dhuratë të përshtatshme në lidhje me historinë dhe kulturën shqiptare? Ja një orientim i vogël sipas klasave të çmimeve: Nën 20 euro përshtaten vogëlsira atmosferike si një pemë aromatike me flamurin e Shqipërisë (nga 3,59 €) për makinën ose një gjerdan me shqiponjë nga koleksioni ynë i bizhuterive. Si dhuratë-deklaratë bën përshtypje të madhe një statujë heroi kombëtar (nga 39,99 €) ose bluza oversized e përmendur më lart. Dhe si paketë plotësisht e lumtur, ia vlen t'i hedhësh një sy koleksionit Tradita & Kultura, ku bashkohen flamuri, veshjet dhe dekori.

Pyetje të shpeshta për Rilindjen Kombëtare (FAQ)

Çfarë do të thotë Rilindja Kombëtare? Rilindja Kombëtare do të thotë «rilindje kombëtare». Termi shënon lëvizjen kulturore-politike të zgjimit të shqiptarëve në shekullin e 19-të (afërsisht nga vitet 1830 deri më 1912), që promovoi gjuhën, arsimin dhe identitetin kombëtar shqiptar dhe çoi te pavarësia e vitit 1912.

Kur ndodhi rilindja kombëtare shqiptare? Rilindja Kombëtare u shtri afërsisht nga vitet 1830 deri te shpallja e pavarësisë më 28 nëntor 1912. Kulmin e saj organizativ e përjetoi midis Lidhjes së Prizrenit të vitit 1878 dhe Kongresit të Alfabetit të Manastirit të vitit 1908.

Kush ishin vëllezërit Frashëri? Vëllezërit Frashëri ishin tre figura kyçe të Rilindjes: Abdyli (1839–1892), aktivisti politik i Lidhjes së Prizrenit; Naimi (1846–1900), poeti kombëtar i Shqipërisë; dhe Samiu (1850–1904), dijetari universal, shkrimi i të cilit i vitit 1899 skicoi vizionin e një Shqipërie të pavarur.

Kush ishte Pashko Vasa? Pashko Vasa (1825–1892) ishte një poet dhe politikan shqiptar nga Shkodra. Poezia e tij «O moj Shqypni», me vargun e famshëm «Feja e shqiptarit është shqiptaria», u bë një lajtmotiv i njësisë kombëtare përtej kufijve fetarë.

Çfarë roli luajti gjuha shqipe? Gjuha ishte zemra e Rilindjes. Shkollat e para në gjuhën shqipe (nga viti 1887 në Korçë), një shtyp në rritje dhe më në fund alfabeti i njësuar i vitit 1908 e bënë gjuhën amtare themelin e identitetit kombëtar.

Si lidhet Rilindja me pavarësinë e vitit 1912? Rilindja hodhi për tetë dekada themelet kulturore dhe politike. Pa gjuhën, arsimin dhe ndërgjegjësimin kombëtar që ajo promovoi, Ismail Qemali nuk do të kishte mundur ta shpallte pavarësinë në Vlorë më 28 nëntor 1912.

Përfundim

Rilindja Kombëtare është shumë më tepër se një kapitull në një libër historie – ajo është ora e lindjes së kombit modern shqiptar. Nga pena e poetëve si Naim Frashëri dhe Pashko Vasa, nga klasat e shkollave të para shqiptare dhe nga guximi i pararendësve politikë si Abdyl Frashëri, Sami Frashëri dhe Ismail Qemali lindi një vetëdije që i mban shqiptarët deri sot. Zgjimi shqiptar i shekullit të 19-të na mëson se një komb bëhet së pari i gjallë në gjuhë, arsim dhe krenari, para se të marrë kufij. Ta njohësh këtë trashëgimi dhe ta përcjellësh – veçanërisht në diasporë – është forma më e bukur për t'u falënderuar Rilindasve.

Nëse dëshiron ta bësh të dukshme në përditshmërinë tënde historinë krenare të Rilindjes Kombëtare, do të gjesh tek ne simbolet e duhura për të: zbulo flamujt shqiptarë, statujat dhe bustat mbresëlënëse të heronjve kombëtarë si dhe Bluzën Oversized Na jemi Nje (37,99 €). Të gjitha të punuara me dashuri, të dërguara shpejt nga Gjermania dhe, me kërkesë, me ambalazh dhurate dhe kartolinë urimi shqiptare – që një copë e rilindjes kombëtare të vazhdojë të jetojë tek ti në shtëpi. Kuq e Zi – e mbajtur me krenari, e ndarë me dije.